Kỹ thuật sáng tác

A) PHÂN LOẠI VỀ CẤU TRÚC (STRUCTURES)
1)CLOSED FORM:
Dạng này  theo đúng mô thức  mẫu đã có sẵn  (pre-established prototype):
A-B-A   hoặc     A-B
·         One part song form, 2- part song form, 3- part song form.
·         Expanded 2- part song forms, enlarged 3- part song forms, 5- part song  forms.
2) OPEN FORM:
Dạng này không  theo đúng  mô thức  đã có sẵn từ trước.
·         Free or group forms & Irregular parts: From 3 to 6-part song form.
B) PHÂN LOẠI VỀ CÂU (PHRASES)
1)LA PHRASE CARRÉE:
Nhóm câu 4 trường canh và bội số của 4: câu chẳn (even phrase)
Ví dụ: 8: 4 = 2, 16: 4 = 4, 32: 4 = 8
2) LA CARRURE:
Nhóm câu 2 trường canh và bội số của  2: Câu chẳn (even) hoặc lẽ (uneven).
Ví dụ: 12: 2 = 6 (chẳn), 6: 2 = 3 (lẽ).
Loạt bài bắt đầu kỳ này sang đến phần "kỹ thuật sáng tác một bài nhạc có lời ca" (phần 1):

  • Chúng tôi chỉ đề cập đến những kỹ-thuật sáng tác thường gặp nhất trong hầu hết các tác phẩm mà hầu như ai cũng biết đến.

  • Phần cấu trúc, chúng tôi nhắm vào những cấu trúc KHÁC hơn là cấu trúc cân phương.

  • Để tránh vấn đề quá rườm rà và mất thì giờ, chúng tôi xin tạm giữ nguyên một số danh từ ANH & PHÁP thông dụng  trong những loạt bài này. Khi đúc kết cuối cùng hy vọng sẽ có thể bổ túc tất cả các từ xử dụng trong âm nhạc bằng 3 thứ tiếng Việt, Anh và Pháp, với sự giúp sức của quý vị.

Mong rằng những đóng góp khiêm tốn này sẽ giúp cho quý vị nào thích sáng tác nhạc, có thêm nhiều chọn lựa.
SÁNG TÁC  NHẠC
A) 3 YẾU TỐ QUAN TRỌNG TRONG BÀI NHẠC:
1.       Nhịp (rythm): Quan trọng như trái tim  ta (heart). Không có tim, không có sự sống.
2.       Melody      : Quan trọng như cái đầu  ta (head). Không có đầu, không nhận diện được.
3.       Harmony   : Quan trọng như thân thể  ta (body). Không có sự hòa hài: dị hình, dị dạng,
**Ngoài ra còn một yếu tố khác cần thiết giúp cho bản nhạc nghe được hay nhưng không thuộc phần sáng tác. Đó là phần "Orchestration": có thể coi như áo quần  ta mặc, do đó có người này hòa âm hay hơn người kia...
B) 3 YẾU TỐ CHÍNH TRONG KỸ THUẬT SÁNG TÁC:
1.       Gamme (Scalar, Conjunct melodic motion). Nốt nhạc đi liền nhau, nốt này cách nốt kế tiếp một quảng 2.
2.       Arpège  (Arpergio, Disjunct melodic motion - leap). Nốt nhạc không đi liền nhau, mà cách nhau hơn một quảng 2 (Leap) (có thể là quảng 3, quảng 4 hoặc 5... v. v...)
3.       Kết hợp vừa  Gamme vừa Arpège.                                                                                                              

C) YẾU TỐ CẦN THIẾT ĐỂ TẠO MỘT MELODY DỄ NHỚ (MEMORABLE).

  1. MOTIVE (Motive + Motive = Semi-phrase):

Motive: là sự tạo thành bởi những nốt nhạc (tối thiểu là 2 nốt) được sắp xếp theo một thứ tự như: Gamme, arpège, hoặc vừa gamme & arpège, với những QUẢNG và NHỊP cá biệt (characteristic interval and rythm) và được lặp đi lặp lại (repetition).
Ví dụ: Bài Hòn Vọng Phu  (Lê-Thương):
Motive 1: Lệnh vua / hành quân. (rề la / rề la) cách nhau 1 quảng 5.
Motive 2: Quan với quân lên đường / Đòan ngựa xe cuối cùng / Vừa đuổi theo lối sông... v. v... (motive được lặp đi lặp lại)
***Đặc tính của Motive là nếu ta  tách rời những nốt nhạc ra khỏi sự sắp xếp đặc biệt đã nêu trên, ý nhạc:
·         sẽ thay đổi. Ví dụ: Lênh vua / hành quân . Nếu thay vì ca mạnh và đều, ca sĩ ngân nga, thay đổi cách ngắt câu Motive sẽ bị GÃY (broken), mất đi vẽ hùng tráng.
·         đôi khi vô nghĩa. Ví dụ: Điệu CHA-CHA-CHA Ta có thể ca nhanh hay chậm (Tempo thay đổi nhưng Motive vẫn vậy). Nhưng nếu ta tách rời C-H-A hoặc CH- A (cà lăm), thì vô nghĩa !

  1. VARIATION: Sự lặp lại rất quan trọng trong âm-nhạc, tuy nhiên nếu không có thay đổi, dễ đưa đến sự nhàm chán (monotony). Có nhiều cách thay đổi  (variation):

*** Lặp lại nguyên văn: (textual exact sequence)
                        Ví dụ: Lệnh vua / hành quân  (rề la / rề la)
*** Lặp lại nhưng ở một quảng khác (different interval, different pitch): Transpositions.
Ví dụ: Đêm Đông (Nhạc: Nguyễn-Văn-Thương - Lời: Kim-Minh)
câu 1:   Đêm đông (la la) xa trông cố hương...    
câu 2:   Đêm đông (sol sol) bên song ngẩn ngơ...
câu 3:   Đêm đông (rê rê) thi nhân lắng nghe...
câu 4:   Đêm đông (đô đô) ca nhi đối gương...
*** Lặp lại nhưng đi ngược dòng nhạc từ phải qua trái: Retrogrades.
Ví dụ: Riêng một góc trời (Ngô-Thụy-Miên)
Tình      yêu       như      nắng     /           nắng     đưa      em        về...
           mì         la          si          đố         /           đố         si          la          mì.
Nếu đọc ngược nốt nhạc từ phải sang trái thì Motive của Antecedent  và Consequent  là một.
*** Lặp lại nhưng quảng (interval) được đão ngược (inversion).
Ví dụ: Fa-La / Fa-rề
(Fa-La: quảng 3 ĐI LÊN / Fa-Rề: quảng 3 ĐI XUÔNG), hoặc ngược lại. . .
*** Lặp lại bằng các nốt có thời trị (time-values) ngắn hơn như móc đơn, móc kép (Diminution); hoặc có thời trị dài hơn như note đen, nốt trắng (Augmentation). Sẽ bàn đến trong bài mẫu.
(móc đơn [ e ], móc kép [ x ], note đen [ q ], nốt trắng [ h  ])
*** Lặp lại chỉ một phần đầu hay phần cuối của Antecedent (Partial sequence).
Ví dụ: Đêm Đông đoạn B.
*** Lặp lại với nhịp thay đổi (modified rythm sequence)
*** Lặp lại nhưng khác hẳn với Antecedent, có thêm điều mới mẻ (new material): Free sequence.
(xem Graphic 2, Sequence)

 
KỸ THUẬT SÁNG TÁC ÁP DỤNG
Để cho dể trình bày, chúng tôi xin dùng thí dụ bằng một bài tiêu biểu nổi tiếng là hay mà ai cũng biết:
ĐÊM ĐÔNG
(Nhạc: Nguyễn-Văn-Thương - Lời: Kim-Minh).
I) CẤU TRÚC (structure): Dạng  AB khai triển  (expanded  2 part song form).
***PART I:
Đoạn A (8TC):
 Chiều chưa đi màn đêm rơi xuông...                   ...Cùng mây xám về ngang lưng trời.
Đoạn A' (8TC):
Thời gian như ngừng trong tê tái...                      ...Sương thiết tha bay ôi đìu hiu !
***PART II:
Đoạn B (12 TC):
Đêm đông xa trông cố hương...                          ...Đêm đông ca nhi đối gương ôm sầu riêng bóng.
Text Box: Đoạn C (6 TC): 

Gió nghiêng chiều say, gió lay ngàn cây, gió nâng thuyền mây. 
Gió gieo sầu miên, gió đau niềm riêng, gió than triền miên.
 
 
Đoạn B' (12 TC):
Đêm đông, ôi ta nhớ nhung...                              ...Có ai thấu tình cô lữ đêm đông không nhà.
***Nhận xét: Đặc điểm về cấu trúc bài Đêm đông:
1)Trong phần II (part II): Đoạn C được thêm vào (addition) như một nhịp cầu (bridge) để nối liền 2 đoạn B và B '. Kỹ thuật này rất thường thấy trong nhạc cổ điển tây phương và rất tác động. Sự hiện diện của  nó giúp cho đoạn B được lặp lại một cách khéo léo, không nhàm chán.
2)Nhìn một cách tổng quát là một bài nhạc không cân phương (asymmetric) vì chiều dài mỗi đoạn khác nhau A= 8 TC, B =12 TC. Nhưng tiềm ẩn một sư cân bằng khéo léo: 

  • A (8TC) cân bằng với A ' (8TC): Part I: Cân phương (symmetric).

  • B (12 TC) cân bằng với B ' (12 TC)  và đối xứng với nhau qua đoạn C (bridge). (6TC).

Part II: Không cân phương nhưng cân bằng (Asymmetric but balanced). (Graphic 3)

***Nếu viết theo hàng ngang ta sẽ có AA'BB ', theo hàng dọc ABA'B '.
***Ghi chú: A ' và  B '  đôi khi khó nhận ra  vì sự lặp lại có thay đổi (variation / modified sequence) như: thay đổi Tempo, Nhịp (Valse / Boston), Pitch (transposition) Major / Minor... hoặc free sequence... v. v... Thường ta nhận ra được là nhờ Musical contour, thứ tự (order) của câu hay đoạn theo mô thức (Pattern) ABA hoặc AB và chiều dài của các câu hay các đoạn tương ứng (variation này thường thấy trong thơ phổ nhạc).
II) NHỊP (rythm):
Đoạn A: 
Nếu chỉ để ý về nhịp, ta thấy:
A) Đoạn  A: 4 câu, mỗi câu 2 trường canh. (Graphic 4)
Cấu trúc về nhịp (rythmic structure) từng câu y hệt nhau , như chỉ có 1 câu đựợc lặp lại với những PITCHES khác nhau (transposition). Nhìn Melodic outline, ta sẽ thấy rõ hơn.
- Motive của câu 1: ARPÈGE.
- Motive của câu 2: GAMME & ARPẼGE.
- Motive của câu 3: GAMME & ARPẼGE.
 
 
*** Câu thứ 3 là Câu thứ 2 được lặp lại ở một quảng 4 thấp hơn. Viết gom lại trên cùng một
dòng nhạc (portée) ta sẽ thấy rõ hơn. (Graphic 5)
*** Graphic 5 cũng cho thấy câu 4 chỉ là sự lặp lại của Câu 1 với chút ít thay đổi (modulating sequence) với nốt DO# chuẩn bị để chuyển qua chủ âm (Dominant -Tonic)

B)         Đoạn B: Có 4 câu, mỗi câu  3 trường canh. (Graphic 6)

*** Nếu  chỉ để ý về nhịp, chúng ta sẽ thấy là:
- Cấu trúc về nhịp của 4 câu trong đoạn B y hệt nhau.
- Câu 2 chỉ là sự lặp lại của Câu 1 ở 1  quảng 2 thấp hơn.
- Câu 4 chỉ là sự lặp lại của Câu 3 ở 1 quảng 2 thấp hơn. (transposition)
Motive của  4 câu, một nữa (1/2) là ARPÈGE, một nữa là GAMME.
-  Chỉ có  phần GAMME là đựợc chuyể vi (transposed) nên ta gọi: Partial sequence.
- Sự chuyển vị này cùng một  chiều, nên ta gọi là: Parallel motion.
Nếu viết gom lại, ta sẽ thấy rõ hơn: (Graphic 7)

*** Đoạn B  vs  Đoạn A:
Nếu chúng ta để ý trường canh thứ nhất của các câu trong đoạn B: Đêm Đông.  Ta sẽ thấy:
a) Nếu không có trường canh này, cấu trúc về nhịp đoạn A và B gần như giống nhau.
b) Đầu câu của đoạn A toàn là móc kép, đầu câu của đoạn B là 2 nốt đen, kỹ thuật này được gọi là TĂNG thời trị   (time value augmentation). Ngược lại ta gọi là (time value diminution).
c) Trong 2 chữ đêm đông, chữ ĐÔNG nằm ở nhịp yếu (weak beat). Ta gọi kỹ thuật này là kết nữ (Feminine ending). Ngược lại là kết nam (masculine ending)
d)Trường canh ĐÊM ĐÔNG (la-la) được thêm vào đầu đoạn B (và được lặp lại ở các câu khác  bằng cách chuyển vị), kỹ thuật này gọi là ADDITION, vai trò của nó như một nhịp cầu (Bridge), nối liền 2 đoạn  A & B. Tempo chậm lại ở trường canh này cho ta cảm giác lê thê của DÊM ĐÔNG.
III) MELODY:
1) Melodic outline: Mỗi câu nhạc có một nét chính gồm những nốt then chốt
(structural tones). Khoảng giữa các nốt then chốt này là sự sắp xếp khéo léo của các nốt khác một cách mạch lạc (coherent), hợp lý (logic), hòa hài (harmonious).Tùy theo tài năng và óc sáng tạo ta có nhiều Melody khác nhau.
*** Structural tones nằm ở những vị trí đặc biệt như: Nhịp mạnh (strong beats), nốt có thời trị dài hơn các nốt lân cận (đầu hoặc cuối câu), nốt cao nhất hoặc thấp nhất trong mỗi trường canh, nốt ngọai nhịp  (pronounced syncopations).
*** Nhờ Melodic outline ta có thể điều khiển được (control) Melodic contour tùy theo ý nhạc và lời ca như dòng nhạc đi lên (Ascending), dòng nhạc đi xuống (Descending), dòng nhạc đi ngang (stationary), dòng nhạc đi lên rồi đi xuống (Arch) hoặc ngược lại (Inverted arch).
*** Melodic outline cho ta nhiều lựa chọn về PITCH và CHORD (hợp âm).
*** Melodic contour cho ta thấy rõ về sóng nhạc (WAVES) trầm, bỗng, réo rắc, và sự lặp lại  (REPETITION) rất cần thiết trong âm nhạc.
2) Xem lại Graphic  4 đoạn A.
- Elison (Dovetailing): la` cách nối liền 2 câu với nhau bằng cách dùng NỐT CUỐI của câu này làm NỐT ĐẪU TIÊN của câu kế tiếp. Kỹ thuật này đã được xữ dụng trong phần I (Part I) của bài Đêm Đông.
2) Pitch & Variation:
***Cách thay đổi (variation) đơn giản và hiệu qủa thường thấy nhất là giữ nguyên cấu trúc vê nhịp
(rythmic structure), chỉ cần thay đổ PITCH.
3) Bridge & Variation:
Kỹ thuật ADDITION (hoặc EXTENSION)  là thêm vào ĐẦU,  hoặc GIỮA hai đoạn :
- 1 Trường canh  như  ĐÊM ĐÔNG (đầu đoạn B).
- 6 Trường canh như ĐOẠN C.
****Không có sự bắt cầu (bridge) này, Melody sẽ kém đi rất nhiều. Đôi khi chỉ vì thêm một trường canh này mà bài nhạc mất đi cấu trúc cân-phương; nhưng đa số nhạc sĩ chọn MELODY! Ví dụ:  Piano Sonata
No 35-III-Haydn (sẽ trình bay trong lọat bài kế tiếp)
**** Bridge có thể  từ 1 đến 8 TC. Trung bình 1 đến 3 TC
 Ví dụ: Đoạn C: Có 2 câu mỗi câu 3 TC.  (Graphic 8)

Ta thấy như một cái gì mới mẻ (new material) và độc lập (independent) với các đoạn khác:
Motive là sự kết hợp của Gamme & Arpège, dồn dập và cách ngắt câu cũng khác hẳn: 1 nốt nhanh xen kẻ 1 nốt chậm cho ta cảm giác như từng cơn gió thổi. Sự dồn dập  của Melody như " buộc " người nghe phải tập trung tư tưởng, dồn hết sự chú ý vào sư  chờ đợi một cái gì mới lạ sẽ xãy ra : ĐÊM ĐÔNG !!! đoạn B  được lặp lại một cách khéo léo !
Kỹ thuật này rất thành công khi đoạn điệp khúc (DK) mang tựa đề (Title) hoặc chủ đề (Central idea) của  bài nhạc.
IV) NHỮNG YẾU TỐ KHÁC cần phải để ý  như: (Sẽ bàn trong loạt bài sắp tới)
- Âm vực  (vocal range): nốt thấp nhất và cao nhất có lớn hơn 2 octaves ?
- Nhãy quảng (interval leap)  như nhảy quảng 7 và quảng 9 liên tiếp  có khó ca không ?
- Câu có dài quá ? Ca sĩ có thời gian để lấy hơi không ?
- Cadences, cách chấm câu ở cuối mỗi đoạn. v. v...

Tổng lượt bình luận: {{totalComments}} - Tổng lượt trả lời: {{totalReplies}}


{{comment.users.user_name}} {{fanpageName}} Đã bình luận vào lúc {{comment.created_at}}

{{comment.content | PhoneAndEmailGuard}}

{{comment.content}}

{{comment.users.user_name}} {{fanpageName}}

{{reply.content | PhoneAndEmailGuard}}

{{reply.content}}

Có thể bạn quan tâm

CÁC CHUYÊN VIÊN TƯ VẤN TẠI FLYPRO ENTERTAINMENT


luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn
THÙY DUYÊN
THÙY DUYÊN
Tư Vấn Thu Âm
093 847 6979
HỒNG UYÊN
HỒNG UYÊN
Sản Xuất Âm Nhạc
093 847 6979
THÚY NGA
THÚY NGA
Đào Tạo Nghệ Thuật
093 847 6979
VĂN CƯỜNG
VĂN CƯỜNG
Tổ Chức Sự Kiện
090 127 4479
NHƯ QUỲNH
NHƯ QUỲNH
Sản Xuất Phim
093 847 6979

Bạn muốn tư vấn?


Hãy để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ với bạn ngay!

Hotline
chat_icon
Zalo
chat_icon
Messenger
Thu gọn Mở rộng